كنگره بزرگداشت هشتصدمين سال تولد مولانا/

ملكيان: مولانا تناقض‌گوست

خبرگزاري فارس: مصطفي ملكيان گفت: مولانا به علت توجه به چهار رويكرد ناسازگار و غيرقابل جمع درباره سنت‌هاي ديني تناقض‌گوست، ولي هر چهار رويكرد را به دليل عدم پذيرش يك رويكرد مطرح مي‌كند.

به گزارش خبرنگار ادبي فارس در دومين روز از كنگره بين المللي هشتصدمين سال تولد مولانا «مصطفي ملكيان» نويسنده، مترجم و پژوهشگر در بخش «تفاهم بين مذهبي و فرهنگي در انديشه مولوي» به ايراد سخنراني با موضوع رويكرد مولانا به سنت هاي ديني پرداخت.
ملكيان در اين سخنراني كه به رياست جواد نيستاني برگزار مي شد گفت: من در اين سخنراني 5 ادعا دارم. نخستين ادعاي من اين است كه استقرائا 5 رويكرد مختلف نسبت به سنت‌هاي ديني وجود دارد.
وي ادامه داد: از اين ميان سه رويكرد مجالي براي گفت‌وگوي بين اديان و مذاهب نمي گذارد و فقط رويكردهاي چهارم و پنجم اين مجال را پديد مي آورد. پس كساني كه به رويكردهاي اول و دوم و سوم قائلند هرگونه راه را براي تعامل ميان دين خود با ديگر اديان مي بندند.
اين پژوهشگر درباره سومين ادعاي خود تصريح كرد: مولانا از ميان اين 5 رويكرد ابداً به رويكرد اول قائل نيست ولي در مثنوي به رويكردهاي دوم تا پنجم توجه دارد.
ملكيان اين 5 رويكرد را ناسازگار با هم توصيف و عنوان كرد: اگر كسي به بيش از يك رويكرد اعتقاد داشته باشد اعتقادش پارادوكسيكال است و از اين رو مي گويم كه مولانا متضاد گوست كه به هر چهار رويكرد دوم تا پنجم توجه دارد.
وي درباره پنجمين ادعاي خود گفت: از ناسازگاري در سخن مولانا مي خواهم استنتاج كنم كه مولوي از رويكردهاي دوم تا پنجم بهره گرفته تا رويكرد اول را رد كند.
ملكيان در تشريح رويكردهاي مختلف به سنت‌هاي ديني رويكرد نخست را انحصارگرايي يا طردگرايي ناميد و اظهار داشت: اين رويكردي است كه در آن كسي مدعي مي شود فقط دين من بر حق است و در دين ديگري حقيقت نيست و چنانچه گفتم اين رويكرد در مولانا وجود ندارد.
نويسنده «راهي به رهايي» در تعريف رويكرد دوم با عنوان شمول گرايي تصريح كرد: در اين رويكرد فرد مي گويد دين من بر حق است اما در اديان ديگر همه حقايقي وجود دارد. او معتقد است حقيقت‌هايي كه در ساير اديان گاه به گاه ديده مي شود همه در دين من وجود دارد يعني دين من حاوي همه حقايق اديان ديگر است ولي اديان ديگر شامل همه حقايق دين من نيست و آنچنان كه گفتم در اشعار مولوي اين رويكرد وجود دارد.
نام احمد نام جمله انبياست/ چون كه صد ‌آمد نود هم پيش ماست
ملكيان افزود: رويكرد سوم شبيه انگارانه يا توازي انگارانه است و معتقد است اديان فقط براي كسي كه التزام به آن ندارد فرق مي كنند. در اين رويكرد راه هاي هر يك از اديان، مختلف، ولي مقاصد يكسان است و كسي به مقصد و حقيقت نائل مي شود كه به همه حقايق دين خود التزام داشته باشد.
مولوي مي گويد:
گونه به گونه خوردني صد هزار/ جمله يك چيز است اندر اعتبار
نويسنده «سيري در سپهر جان» عنوان كرد: در رويكرد سوم نيازي به گفتگو نيست يعني مسيحيان بايد مسيحي تر باشند، مسلمانان مسلمان تر و يهيوديان يهودي تر و همه «ترين ها»است كه به يك جا مي‌رسد. از بيرون نمي شود تعامل بين اديان برقرار كرد. مولانا بر اين رويكرد كه فراوان بر عميق شدن در سلوك هر كس تأكيد شده توجه زيادي دارد.
ملكيان رويكرد چهارم به سنت‌هاي ديني را ادغام گرايي ناميد و گفت: طرفداران اين رويكرد مي‌گويند هيچ دين و مذهبي كامل نيست پس براي تكميل دين خود بايد از اديان ديگر هم كمك گرفت. همه اديان آميزه اي از حق و باطل هستند. پيروان اين رويكرد بطلان‌هاي دين خود را نمي پذيرند و به جاي آن از حقايق ديگر اديان استمرار مي طلبند.
وي درباره رويكرد پنجم چنين بيان كرد: فرد قائل به اين رويكرد مي گويد ماندن سر دين و مذهب خود درست نيست و همه ما بايد به سمت يك دين جهاني و اشتراكي برويم. همه اديان را بورزيم و بعد به حقيقت دست يابيم و اين يعني وجهه‌هاي محلي و محور به زمان خاص دين خود را كنار بزنيم و سراغ يك دين يونيورسال برويم.
مترجم آثار «گابريل مارسل» خاطرنشان كرد: در رويكرد پنجم حق در هيچ دين و مذهبي نيست ولي حق از اشتراكات اديان بيرون نيست.
يكي از حاضران پرسيد كه آيا مولانا ما را به تغيير دين دعوت مي كند و ملكيان پاسخ داد: هيچ جا نديدم مولانا توصيه كند كه كسي دينش را عوض كند. جهان ما وقتي عوض مي شود كه ديني را كه مي ورزيم صادقانه و با جديت بورزيم.
انتهاي پيام/